Studia Periegetica

Przestrzenne uwarunkowania postrzegania nadmiernej turystyki: jakościowe badanie patologii morfologicznych w wybranych destynacjach turystycznych Chin

Ziming Li, Jiahao Zhang — Sat, 11 Jul 2026 00:00:00 +0000

Celem badania jest analiza sposobu, w jaki morfologia destynacji wpływa na postrzeganie zjawiska nadmiernej turystyki w czołowych obszarach recepcji turystycznej Chin i rodzi niezadowolenie turystów. Autor przeprowadza jakościową analizę trzech przypadków i stosuje kodowanie oparte na metodologii Denisa Gioii do analizy 120 opinii krytycznych opublikowanych w internecie na temat Zakazanego Miasta, Jeziora Zachodniego i wyspy Gulangyu. W badaniu zidentyfikowano trzy mechanizmy związane z morfologią: spowolnienie ruchu spowodowane zwężeniem w zamkniętych obiektach turystycznych, utrzymujące się zagęszczenie w obiektach otwartych oraz zagęszczenie infrastruktury w destynacjach wyspiarskich. Mechanizmy te pokazują, że niezadowolenie turystów nie wynika jedynie z dużej liczby odwiedzających, ale również ze sposobu, w jaki dostęp, ruch, widoczność i interfejsy transportowe przyczyniają się do wrażenia zatłoczenia. Badanie rozwija wiedzę uwzględniającą uwarunkowania morfologiczne na temat postrzegania nadmiernej turystyki i wskazuje, że zarządzanie destynacją nie powinno ograniczać się do kontrolowania liczby odwiedzających, ale musi też obejmować ukierunkowane działania w miejscach, gdzie tłok wpływa negatywnie na doświadczenia turystów.

Koncepcja turystyki regeneratywnej — możliwości implementacji na przykładzie produktu turystyki religijnej

Agnieszka Niezgoda, Ewa Markiewicz — Tue, 18 Aug 2026 00:00:00 +0000

Celem artykułu jest przegląd założeń i wniosków dotyczących turystyki regeneratywnej, rozumianej jako nowa koncepcja, będąca odpowiedzią na potrzebę rozwoju badań związanych z globalnymi skutkami wzrostu popytu i podaży turystycznej. Celem aplikacyjnym jest ocena możliwości wdrożenia tej koncepcji na przykładzie produktu turystyki religijnej. Wykorzystując metodykę badań jakościowych (case study, analiza porównawcza), na przykładzie różnych krajów europejskich wykazano, które elementy produktów turystyki religijnej zawierają cechy turystyki regeneratywnej. Wartością dodaną są rekomendacje autorek dotyczące uzupełnienia wskazanych przykładów o elementy regeneratywne. Rezultaty badawcze wskazują, że turystyka religijna, pod warunkiem właściwego zaprogramowania produktu, daje duże możliwości wdrożenia założeń turystyki regeneratywnej. Głównym efektem teoriopoznawczym jest definicja oraz model, który wskazuje pięć elementów zapewniających, że dana forma turystyki może wpisywać się w koncepcję turystyki regeneratywnej.

Zróżnicowanie odwiedzających słowackie muzea i galerie w zależności od miejsca zamieszkania i celu podróży

Kristína Pančíková — Wed, 19 Aug 2026 00:00:00 +0000

W artykule dokonano analizy różnic między grupami zwiedzających wyróżnionymi na podstawie miejsca zamieszkania oraz tego, czy głównym celem podróży była wizyta w muzeum czy galerii. W badaniu wykorzystano dane ankietowe uzyskane od 1376 respondentów, którzy odwiedzili przynajmniej jedno z 79 muzeów i galerii na Słowacji. Odpowiedzi z każdej z 3 grup zwiedzających porównano za pomocą statystyk opisowych, testu chi-kwadrat Pearsona, testu Kruskala-Wallisa oraz skali ważności — realizacji (analizy IPA). Stwierdzono statystycznie istotne różnice w cechach zwiedzających, ocenach wybranych atrybutów muzeów i galerii, ogólnym poziomie zadowolenia oraz intencjach behawioralnych. Pomimo tych różnic, analiza IPA wykazała podobne priorytety strategiczne we wszystkich grupach zwiedzających. Wyniki badań wspierają zarządzanie zorientowane na zwiedzających i podejmowanie strategicznych decyzji, wskazując, że usługi uzupełniające powinny być dostosowane do oczekiwań różnych grup zwiedzających, przy jednoczesnym zachowaniu jakości kluczowych atrybutów muzeum i galerii.

Paradoks ekobehawioralny na obszarach chronionych: badanie zachowań osób odwiedzających Park Mokradłowy iSimangaliso w RPA

Michael Kuseni, Uwe P. Hermann — Thu, 27 Aug 2026 00:00:00 +0000

Obszary chronione, początkowo tworzone jako odizolowane rezerwaty przyrody, coraz częściej nabierają charakteru dynamicznych środowisk oferujących zwiedzającym transformacyjne możliwości rekreacyjne. Co za tym idzie, turystów zachęca się do zachowań etycznych, które mają na celu wspieranie zrównoważonego rozwoju obszarów chronionych. Chociaż turyści często deklarują silne przywiązanie do wartości proekologicznych, nie ma pewności co do tego, w jakim stopniu ich deklaracje przekładają się na faktyczne zachowania etyczne. Niniejsze badanie analizuje ten paradoks ekobehawioarlany, aby określić, czy istnieje luka między deklarowanym znaczeniem zachowań etycznych a praktyką. W tym celu przeprowadzono badanie ankietowe z udziałem 323 respondentów stanowiących próbę dogodną i celową wybraną spośród osób odwiedzających Park Mokradłowy iSimangaliso (IWP). Zebrane dane dotyczące 23 wskaźników zachowań etycznych porównano za pomocą testu t dla prób parzystych. Wyniki potwierdzają istnienie statystycznie istotnego paradoksu ekobehawioralnego: chociaż osoby odwiedzające park silnie identyfikują się z etyką ochrony przyrody, ich zachowanie na miejscu nie odzwierciedla tych wartości. Wskazuje to na konieczność przyjęcia przez kierownictwo strategii stymulujących oraz poprawy sposobu, w jaki odwiedzający postrzegają środowisko naturalne, aby zniwelować rozdźwięk między deklaracjami a rzeczywistym zachowaniem.

Zjawisko nadmiernej turystyki jako kwestia zarządzania przestrzennego: mechanizmy planowania, skutki terytorialne i współzależność regionalna

Ziming Li — Fri, 17 Jul 2026 00:00:00 +0000

Nadmierna turystyka to jedno z kluczowych zagadnień w badaniach nad turystyką,
zarządzaniu miastami i polityce destynacji turystycznych. Jednak w toczącej się debacie przestrzeń
nadal w dużej mierze traktuje się jako kontekst, w którym pojawia się presja turystyczna, a nie jako
jeden z mechanizmów, poprzez które jest ona wytwarzana i odczuwana. Niniejszy artykuł przedstawia krytyczny przegląd dotychczasowych badań na temat nadmiernej turystyki z perspektywy planowania i badań regionalnych. Obejmuje on cztery główne nurty badawcze: podejścia oparte na liczbie odwiedzających i pojemności turystycznej, badania skupiające się na analizie postrzegania, badania
dotyczące zarządzania destynacją oraz polityczno-ekonomiczną krytykę turystyfikacji. Z przeglądu
wynika, że pomimo cennych wniosków, jakie dostarczają wspomniane nurty badawcze, reprezentujący
je autorzy nadal mniej uwagi poświęcają kwestiom morfologii, cyrkulacji ruchu, infrastrukturze,
zmianom w użytkowaniu gruntów, transformacji mieszkaniowej i współzależności występujących
na poziomie różnych skali przestrzennych. W związku z tym autor proponuje koncepcję zarządzania
przestrzennego, która wyjaśnia genezę presji turystycznej, mechanizmy przestrzenne, poprzez
które presja ta się objawia, mechanizmy instytucjonalne, które ją kształtują, oraz wynikające z niej nierównomierne skutki terytorialne. To nowe ujęcie pomaga wyjaśnić, dlaczego podobna liczba
odwiedzających może rodzić odmienne skutki w różnych miejscach i dlaczego trwałe rozwiązania
wymagają interwencji planistycznych wykraczających poza działania mające na celu rozpraszanie
ruchu turystycznego czy też wprowadzanie systemów rezerwacji oraz instrumentów cenowych.

Zmiany funkcji poznawczych po 14-tygodniowym rekreacyjnym treningu siłowym u osób starszych: badanie pilotażowe

Szymon Lubkowski, Beata Pluta — Sat, 29 Aug 2026 00:00:00 +0000

W pilotażowym randomizowanym badaniu kontrolowanym oceniono zmiany funkcji poznawczych po 14 tygodniach nadzorowanego rekreacyjnego treningu siłowego u osób powyżej 60. roku życia. Dwudziestu uczestników losowo przydzielono do grupy interwencyjnej lub kontrolnej (po 10 osób). Interwencja obejmowała dwie nadzorowane 45-minutowe sesje tygodniowo, a intensywność zwiększano według skali Borg CR10. Przed oraz po interwencji oceniano poziom funkcji poznawczych w obu grupach za pomocą Testu Łączenia Punktów, Testu Stroopa i Testu Pamięci Cyfrowej. Korzystne zmiany odnotowano we wszystkich testach w grupie interwencyjnej, natomiast w grupie kontrolnej nie wystąpiły istotne zmiany wewnątrzgrupowe. Zmiany międzygrupowe przemawiały na korzyść treningu siłowego w TMT-B, Teście Powtarzania Cyfr oraz częściach A i B Testu Stroopa, przy czym wyniki TMT i Stroopa miały charakter wtórny i eksploracyjny. Po uwzględnieniu wartości wyjściowych istotny pozostał jedynie efekt dla Testu Powtarzania Cyfr. Trening siłowy może poprawiać wybrane funkcje poznawcze, zwłaszcza pamięć roboczą, u osób starszych. Wyniki te wymagają
potwierdzenia w liczniejszych randomizowanych badaniach kontrolowanych.

Geowydarzenia jako nowa kategoria wydarzeń. Zarys koncepcyjny i podstawy teoretyczne

Dawid Abramowicz — Fri, 09 Oct 2026 00:00:00 +0000

Pomimo tego, że planowane wydarzenia są coraz częściej uznawane za istotny element rozwoju turystyki i promocji destynacji, dotychczasowe badania nad geoturystyką koncentrowały się przede wszystkim na dziedzictwie geologicznym, georóżnorodności, geoedukacji oraz produktach geoturystycznych. Niniejszy artykuł ujmuje pojęcie geowydarzeń (geoevents) jako kategorię wydarzeń, które bezpośrednio wykorzystują przestrzeń geograficzną, georóżnorodność oraz
dziedzictwo geologiczne jako podstawowe komponenty tematyczne i organizacyjne. Zaprezentowana została synteza koncepcyjna łącząca dorobek geografii, w tym geografii wydarzeń, geoturystyki oraz dziedzictwa geologicznego, z uwzględnieniem literatury dotyczącej Światowej Sieci Geoparków UNESCO. Według zaproponowanych ram teoretycznych, geowydarzenia należy postrzegać równocześnie jako walory, atrakcje oraz produkty turystyczne. Biorąc pod uwagę cztery konstytutywne wymiary geowydarzeń – przestrzenno-środowiskowy, społeczno-kulturowy, geoedukacyjny oraz
geoturystyczno-ekonomiczny – opracowano model walidacji oparty na ocenie eksperckiej, służący do określania geograficznego charakteru danego wydarzenia. Wypełniając lukę pomiędzy badaniami nad wydarzeniami i geoturystyką, przedstawiona koncepcja zapewnia spójne podstawy teoretyczne oraz dostarcza praktycznych wskazówek dla Światowej Sieci Geoparków UNESCO, aspirujących geoparków, obszarów chronionych, muzeów, centrów geoedukacji oraz innych instytucji rozwijających produkty turystyczne i inicjatywy edukacyjne oparte na uwarunkowaniach geograficznych.

Czynniki wpływające na stosunek jakości do ceny i chęć rekomendowania wycieczek z przewodnikiem w RPA

Gift Muresherwa, Hilary Kennedy Nji Bama, Keano Lyle Hill — Thu, 15 Oct 2026 00:00:00 +0000

Celem badania było sprawdzenie, czy deklarowane przez turystów priorytety dotyczące wycieczek z przewodnikiem oraz ich cechy demograficzne są powiązane z wyrażanymi przez nich ocenami stosunku jakości do ceny i zamiarem wystawienia rekomendacji, a także czy oceny te stanowią dodatkowe informacje wyjaśniające chęć rekomendowania danej wycieczki. Analiza została przeprowadzona na podstawie danych z ankiety internetowej z udziałem 451 respondentów, którzy uczestniczyli w co najmniej jednej wycieczce z przewodnikiem na terenie Prowincji Przylądkowej
Zachodniej w RPA. Uzyskane dane zostały przeanalizowane z wykorzystaniem statystyk opisowych, analizy dwuwymiarowej, hierarchicznej binarnej regresji logistycznej i testów odporności. Oceny doskonałego stosunku jakości do ceny były powiązane z dłuższymi pobytami, wyższym wykształceniem i podróżami w towarzystwie znajomych lub partnerów biznesowych. Natomiast prawdopodobieństwo rekomendacji odbytej wycieczki było większe wśród respondentów, dla których bardziej liczyły się takie aspekty jak bezpieczeństwo, atmosfera, znajomość innych języków przez przewodnika i mniejsza liczba osób w grupie. Chociaż uwzględnienie ocen stosunku jakości do ceny poprawiło ogólne dopasowanie modelu, uzyskane szacunki dla poszczególnych kategorii były nieprecyzyjne, co wskazuje, że związek między tą zmienną a zamiarem rekomendacji jest tylko częściowy. Oceny stosunku jakości do ceny były ściślej powiązane z kontekstem podróży, natomiast intencje rekomendacji były ściślej powiązane z deklarowanymi priorytetami. Wyniki sugerują, że obie zmienne są do pewnego stopnia niezależne, co oznacza, że pomimo ich pokrewnego charakteru, operatorzy wycieczek powinni monitorować je osobno.