Podróżowanie bez ograniczeń? Możliwości i wyzwania wirtualnej rzeczywistości w turystyce osób z niepełnosprawnościami

Maciej Śledź; Adrianna Kaim

doi:10.58683/sp.2054

Data publikacji : 2025-04-30

Tom 47 Nr 1 (2025)

Podróżowanie bez ograniczeń? Możliwości i wyzwania wirtualnej rzeczywistości w turystyce osób z niepełnosprawnościami

Maciej Śledź

https://orcid.org/0000-0002-5666-7467

Adrianna Kaim

https://orcid.org/0009-0009-6877-4815

DOI: https://doi.org/10.58683/sp.2054

Abstrakt

Celem artykułu jest ocena użyteczności technologii wirtualnej rzeczywistości (VR) jako alternatywy dla tradycyjnej turystyki dla osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza tych, które nie mogą podróżować fizycznie. Wykorzystując teorię przestrzeni wirtualnej Michaela Heima, przeanalizowano funkcjonalność i mechanizmy czterech aplikacji VR. Pod uwagę wzięto stopień immersji, interakcji i teleobecności. Stwierdzono, że choć analizowane aplikacje VR pozwalają na realistyczne zwiedzanie i mają wartość edukacyjną, ich użyteczność ograniczają wysokie koszty sprzętu, konieczność interakcji fizycznej oraz niewielka liczba lokalizacji dostępnych w aplikacjach narracyjnych. Technologia VR jawi się jako obiecująca forma turystyki dostępnej, lecz wymaga dalszego rozwoju, szczególnie poprawy elastyczności interfejsów i możliwości sprzętowych, aby lepiej służyć osobom o różnych potrzebach i stopniach niepełnosprawności.

Słowa kluczowe:

wirtualna rzeczywistość, turystyka osób z niepełnosprawnościami, immersja, technologie asystujące

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

manuscript

Zasady cytowania

Śledź, M., & Kaim, A. (2025). Podróżowanie bez ograniczeń? Możliwości i wyzwania wirtualnej rzeczywistości w turystyce osób z niepełnosprawnościami. Studia Periegetica, 47(1), 2054. https://doi.org/10.58683/sp.2054

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Americans with Disabilities Act of 1990, 42 U.S.C. § 12101 et seq. (1990). https://www.ada.gov/law-and-regs/ada/

Babbie, E. (2004). Badania społeczne w praktyce. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Berman, D.S., & Davis-Berman, J. (1995). Adventure as psychotherapy: A mental health perspective. Journal of Leisurability, 22(2), 21–28.

Biocca, F., & Lanier, J. (1992). An insider’s view of the future of virtual reality. Journal of Communication, 42(4), 150–172. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1992.tb00816.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1992.tb00816.x

Bowman, D.A., Kruijff, E., LaViola, J.J., & Poupyrev, I. (2005). 3D user interfaces: Theory and practice. Addison-Wesley.

Burnett, J.J., & Baker, H.B. (2001). Assessing the travel-related behaviors of the mobility-disabled consumer. Journal of Travel Research, 40(1), 4–11. https://doi.org/10.1177/004728750104000102 DOI: https://doi.org/10.1177/004728750104000102

Carruba, M.C., Calcagno, A., & Covarrubias, M. (2023). Google Earth in VR, for Students with Special

Needs. W: International Conference on Extended Reality (s. 3–14). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-43404-4_1 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-43404-4_1

Caserman, P., Garcia-Agundez, A., Gámez Zerban, A., & Göbel, S. (2021). Cybersickness in current-generation virtual reality head-mounted displays: systematic review and outlook. Virtual Reality, 25(4), 1153–1170. https://doi.org/10.1007/s10055-021-00513-6 DOI: https://doi.org/10.1007/s10055-021-00513-6

Ciliberti, E.C., Fiore, M., & Mongiello, M. (2023). Development of a metaverse platform for tourism promotion in apulia. W: 2023 IEEE International Conference on Metaverse Computing,

Networking and Applications (MetaCom) (s. 680–681). IEEE. https://doi.org/10.1109/MetaCom57706.2023.00123 DOI: https://doi.org/10.1109/MetaCom57706.2023.00123

Creed, C., Al-Kalbani, M., Theil, A., Sarcar, S., & Williams, I. (2023). Inclusive Augmented and Virtual Reality: A Research Agenda. International Journal of Human–Computer Interaction, 40(20), 6200–6219. https://doi.org/10.1080/10447318.2023.2247614 DOI: https://doi.org/10.1080/10447318.2023.2247614

Csíkszentmihályi, M. (1996). Przepływ: psychologia optymalnego doświadczenia: jak poprawić jakość życia. Wydawnictwo Studio Emka.

Dovey, J., & Kennedy, H.W. (2006). Game cultures: Computer games as new media. McGraw-Hill Education (UK).

Elmqaddem, N. (2019). Augmented reality and virtual reality in education. Myth or reality? International Journal of Emerging Technologies in Learning, 14(3). https://doi.org/10.3991/ijet.v14i03.9289 DOI: https://doi.org/10.3991/ijet.v14i03.9289

Ermi, L., & Mäyrä, F. (2005). Fundamental components of the gameplay experience: Analysing immersion. W: Proceedings of DiGRA 2005 Conference: Changing Views: Worlds in Play.

Gold, J., & Ciorciari, J. (2020). A review on the role of the neuroscience of flow states in the modern world. Behavioral Sciences, 10(9), 137. https://doi.org/10.3390/bs10090137 DOI: https://doi.org/10.3390/bs10090137

Gursoy, D., Malodia, S., & Dhir, A. (2022). The metaverse in the hospitality and tourism industry: An overview of current trends and future research directions. Journal of Hospitality Marketing & Management, 31(5), 527–534. https://doi.org/10.1080/19368623.2022.2072504 DOI: https://doi.org/10.1080/19368623.2022.2072504

Guttentag, D.A. (2010). Virtual reality: Applications and implications for tourism. Tourism Management, 31(5), 637–651. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.07.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.07.003

Heim, M. (1993a). The essence of VR. Idealistic Studies, 23(1), 49–62. https://doi.org/10.5840/idstudies19932312 DOI: https://doi.org/10.5840/idstudies19932312

Heim, M. (1993b). The metaphysics of virtual reality. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195092585.003.0009 DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195092585.001.0001

Heim, M. (2001). The feng shui of virtual reality. Crossings: eJournal of Art and Technology, 1(1).

Hung, P.K., Liang, R.H., Ma, S.Y., & Kong, B.W. (2022). Exploring the Experience of Traveling to Familiar Places in VR: An Empirical Study Using Google Earth VR. International Journal of Human–Computer Interaction, 40(2), 255–277. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2114141 DOI: https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2114141

Hunt, J. (2001). A revolutionary group with a revolutionary message. Greater Manchester of Disabled People’s Magazine “Coalition”, 22–30.

Jędrejek, T. (2024). Doświadczenie wirtualne w kontekście sporu wirtualnych realistów i fikcjonalistów. Kultura i Wartości, 37, 83–110. http://dx.doi.org/10.17951/kw.2024.37.83-110 DOI: https://doi.org/10.17951/kw.2024.37.83-110

Jumani, A.K., Siddique, W.A., Laghari, A.A., Abro, A., & Khan, A.A. (2022). Virtual reality and augmented reality for education. W: R. Tiwari, N. Duhan, M. Mittal, A. Anand, & M. Attique Khan (red.), Multimedia computing systems and virtual reality (s. 189–210). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003196686 DOI: https://doi.org/10.1201/9781003196686-9

Kaganek, K. (2007). Studia nad aktywnością turystyczną osób niepełnosprawnych — przegląd wybranych koncepcji zagranicznych. Folia Turistica, 18, 143–155.

Kinateder, M., Ronchi, E., Nilsson, D., Kobes, M., Müller, M., Pauli, P., & Mühlberger, A. (2014). Virtual reality for fire evacuation research. W: 2014 Federated Conference on Computer Science and Information Systems (s. 313–321). IEEE. https://doi.org/10.13140/2.1.3380.9284 DOI: https://doi.org/10.15439/2014F94

Korinth, B. (2020). Wirtualna rzeczywistość w kontekście turystyki — wybrane aspekty teoretyczne i współczesna przestrzeń turystyczna. Zeszyty Naukowe WSTiE, 16(2/2019), 60–71.

Kruk, M.A., Kwiatkowski, C., & Hawlena, J. (2015). Ograniczenia i perspektywy rozwoju turystyki osób niepełnosprawnych. Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium”.

Madigan, J. (2015). Getting Gamers. Rowman & Littlefield Publishers. DOI: https://doi.org/10.5771/9781442240001

McHugh, M.L. (2012). Interrater reliability: The kappa statistic. Biochemia Medica, 22(3), 276–282. https://doi.org/10.11613/BM.2012.031 DOI: https://doi.org/10.11613/BM.2012.031

Merchant, Z., Goetz, E.T., Cifuentes, L., Keeney-Kennicutt, W., & Davis, T.J. (2014). Effectiveness of virtual reality-based instruction on students’ learning outcomes in K-12 and higher education: A meta-analysis. Computers & Education, 70, 29–40. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2013.07.033 DOI: https://doi.org/10.1016/j.compedu.2013.07.033

Moniuszko, K.J., & Szymczyk, T. (2021). Analiza immersji podczas rozgrywki w wirtualnej rzeczywistości oraz na komputerze stacjonarnym. Journal of Computer Sciences Institute, 20. https://doi.org/10.35784/jcsi.2678 DOI: https://doi.org/10.35784/jcsi.2678

Ottiger, B., Van Wegen, E., Keller, K., Nef, T., Nyffeler, T., Kwakkel, G., & Vanbellingen, T. (2021). Getting into a “Flow” state: a systematic review of flow experience in neurological diseases. Journal of Neuroengineering and Rehabilitation, 18, 1–21. https://doi.org/10.1186/s12984-021-00864-w DOI: https://doi.org/10.1186/s12984-021-00864-w

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). (2024). Raport końcowy: Badanie potrzeb osób z niepełnosprawnościami w Polsce 2024. https://www.pfron.org.pl/fileadmin/Badania_i_analizy/2024/2024-08-07_Raport_koncowy/Raport_koncowy_Badanie_potrzeb_ON_w_Polsce_2024.pdf

Petrowicz, M. (2015). Zasady przeciw immersji: zaangażowanie w narrację i zaangażowanie w system formalny gry. Replay, 1(2). https://doi.org/10.18778/2391-8551.02.03 DOI: https://doi.org/10.18778/2391-8551.02.03

Pilarczyk, M. (2018). Szanse i zagrożenia stosowania wirtualnej rzeczywistości w turystyce. W: P. Gryszel (red.), Spojrzenie na współczesną turystykę (s. 19–29). Wydawnictwo AD REM.

Polechoński, J., & Tomik, R. (2019). Czy „Turystyka” w zanurzeniowej wirtualnej przestrzeni może zastąpić realne podróżowanie? Folia Turistica, 52, 11–30. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.2639

Postawa, A. (2018). Rzeczywistość rozszerzona w nauczaniu i uczeniu się. W: J. Kędzior, B. Krawiec, M. Biedroń, & A. Mitręga (red.), Komunikacja a zmiana społeczna (s. 109–122). Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego.

Prajzner, K. (2009). Tekst jako świat i gra: modele narracyjności w kulturze współczesnej. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Shakespeare, T. (2006). The Social Model of Disability. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (s. 197–204). Routledge.

Shikhri, R., Poretski, L., & Lanir, J. (2023). Analyzing behavior and user experience in online museum virtual tours. arXiv, arXiv:2310.11176. https://doi.org/10.48550/arXiv.2310.11176

Sisini, F. (2023). Virtualization of Classical Reality: Limits and Possibilities in Physical Simulation. arXiv, arXiv:2306.07955. https://doi.org/10.48550/arXiv.2306.07955

Siwak, W. (2016). Matrix i pół-Matrix czyli rzeczywistość wirtualna i rzeczywistość rozszerzona jako wyzwania dla tożsamości, kultury, sztuki. Rocznik Naukowy Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy. Transdyscyplinarne Studia o Kulturze (i) Edukacji, 11, 355–388.

Spyra, Z., & Pyjas, M. (2024). VR/AR jako narzędzie promocji dziedzictwa kulturowego — perspektywa użytkowników. Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej, 1/2024 (13), 92–103.

Stęchły, J., & Szołtysek, J. (2022). Związki sztucznej inteligencji i edukacji — szanse i zagrożenia dla stron procesu edukacji w kontekście miejskim (Version 1). https://doi.org/10.6084/m9.figshare.20103377.v1

Szpunar, M. (2004). Społeczności wirtualne jako nowy typ społeczności: eksplikacja socjologiczna. Studia Socjologiczne, 2(173), 95–135.

Terry, T. (1995). Universal adventure programming: Opening our programs to people with physical disabilities. Journal of Leisurability, 22(2), 16–20.

Walas, A. (2023). Wirtualna rzeczywistość jako narzędzie badacza społecznego. Władza Sądzenia, 24, 145–160. https://doi.org/10.18778/2300-1690.24.08 DOI: https://doi.org/10.18778/2300-1690.24.08

Wang, W., Cheng, J., & Guo, J.L. (2019). Usability of virtual reality application through the lens of the user community: A case study. W: Extended Abstracts of the 2019 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (s. 1–6). DOI: https://doi.org/10.1145/3290607.3312816

Wu, H.K., Lee, S.W.Y., Chang, H.Y., & Liang, J.C. (2013). Current status, opportunities and challenges of augmented reality in education. Computers & Education, 62, 41–49. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.10.024 DOI: https://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.10.024

Yamagami, M., Junuzovic, S., Gonzalez-Franco, M., Ofek, E., Cutrell, E., Porter, J.R., Wilson, A.D., & Mott, M.E. (2022). Two-in-one: A design space for mapping unimanual input into bimanual interactions in VR for users with limited movement. ACM Transactions on Accessible Computing, 15(3), 1–25. DOI: https://doi.org/10.1145/3510463

Zarzuela, M.M., Pernas, F.J.D., Calzón, S.M., Ortega, D.G., & Rodríguez, M.A. (2013). Educational tourism through a virtual reality platform. Procedia Computer Science, 25, 382–388. https://doi.org/10.1016/j.procs.2013.11.047 DOI: https://doi.org/10.1016/j.procs.2013.11.047