Dostępność tras Nordic walking niezależnie od pory roku:  adaptacja systemu oznakowania

Dariusz Rutkowski

doi:10.58683/sp.2116

Data publikacji : 2025-12-23

Tom 48 Nr 2 (2025)

Dostępność tras Nordic walking niezależnie od pory roku: adaptacja systemu oznakowania

Dariusz Rutkowski

https://orcid.org/0000-0002-8891-5816

DOI: https://doi.org/10.58683/sp.2116

Abstrakt

Celem badań było opracowanie i przetestowanie systemu oznakowania dostępnych tras Nordic walking dostosowanego do potrzeb seniorów oraz osób z dysfunkcjami wzroku. Dokonano audytu za pomocą inkluzywnego podejścia do oceny projektowania, które umożliwia iteracyjne projektowanie i ocenę dostępności. W pięciu cyklach badań, obejmujących preferencje kolorystyczne wariantów oznakowania, testy terenowe prototypów nowych znaków, symulacje komputerowe warunków jesiennych i badania terenowe w warunkach jesiennych, uczestniczyło 136 osób, w tym seniorzy, osoby słabowidzące i pełnosprawne. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że dotychczasowe żółte oznakowanie jest niewystarczające w warunkach jesiennych, natomiast dodanie jasnoniebieskiego obramowania znacząco poprawia widoczność, czytelność i orientację przestrzenną. Uczestnicy badań podkreślali większe poczucie bezpieczeństwa oraz łatwość poruszania się po trasach. Wypracowane rozwiązanie ma potencjał, aby stać się krajowym standardem i wesprzeć rozwój turystyki aktywnej oraz integrację społeczną. Obecnie jest ono wdrażane na trasach w województwie dolnośląskim.

Słowa kluczowe:

Nordic walking, dostępność, seniorzy, osoby słabowidzące, projektowanie uniwersalne, oznakowanie tras

Inne teksty tego samego autora

Agnieszka Augustyn, Dariusz Rutkowski, Lidia Pac-Pomarnacka, Zróżnicowanie zachowań zdrowotnych młodzieży na tle warunków życia i percepcji środowiska miejsca zamieszkania , Studia Periegetica: Tom 35 Nr 3 (2021)
Lidia Pac-Pomarnacka, Agnieszka Augustyn, Dariusz Rutkowski, Fizyczno-utylitarny wzór kultury a doświadczenia wojny w byłej Jugosławii , Studia Periegetica: Tom 35 Nr 3 (2021)

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Rutkowski, D. (2025). Dostępność tras Nordic walking niezależnie od pory roku: adaptacja systemu oznakowania. Studia Periegetica, 48(2), 2116. https://doi.org/10.58683/sp.2116

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Aitken, B. (2025, 5 lipca). O’er vales and hills in a wheelchair: A new accessible trail in the Lake District. The Guardian. https://www.theguardian.com/travel/2025/jul/05/oer-vales-and-hills-in-a-wheelchair-a-new-accessible-trail-in-the-lake-district

Arem, T. (2008). Nordic walking. Rozruszaj swoje ciało. MT Biznes.

Artidi, A. (2001). Kontrast barwny a słabowzroczność. W: J. Mendruń (red.), Dostosowanie środowiska fizycznego do potrzeb osób niewidomych i słabowidzących. Materiały tyflologiczne (t. 11, s. 60–108). PZN.

Barrett, M.M., Doheny, E.P., Setti, A., Maguinness, C., Foran, T.G., Kenny, R.A., & Newell, F. (2013). Reduced Vision Selectively Impairs Spatial Updating in Fall-prone Older Adults. Multisensory Research, 26(1–2), 69-94. https://doi.org/10.1163/22134808-00002412

Bettucci, O. (2022). Colour in nature: True blue. Science in School: The European Journal for Science Teachers, 60. https://www.scienceinschool.org/article/2022/colour-in-nature-true-blue

Burger, D. (2010). Nordic walking. Sposób na zdrowie i kondycję. KDC.

Corazon, S.S., Stigsdotter, U.K., Ekholm, O., & Nilsson, K. (2019). I would really like to visit the forest, but it is just too difficult: A qualitative study on mobility disability and green spaces. Scandinavian Journal of Disability Research, 21(1), 1–13.

Derda, A. (2012). Aktywny senior. OW Samo Sedno.

Derebecka, M., & Grzybowski, A. (2018). Low vision rehabilitation worldwide. OphthaTherapy. Therapies in Ophthalmology, 5(3), 194–199. https://doi.org/10.24292/01.OT.300918.8

DGA. (2020). Standard znakowania dostępnych tras rekreacyjno-sportowych Nordic Walking (z uwzględnieniem możliwości i potrzeb osób z niepełnosprawnością wzroku). Instrukcja znakowania dostępnych tras Nordic Walking. Inkubator Innowacji Społecznych Jutra Dostępność+.

ERA, TRAIL4ALL (2025, 5 czerwca). Europejska Federacja Turystyki Pieszej. Szlaki turystyczne dostępne dla wszystkich w całej Europie — partner ERA. European Ramblers Association. https://www.era-ewv-ferp.org/trail4all

Figurska, M., & Figurski, T. (2008). Nordic walking dla ciebie. ABA.

Francuz, S., Francuz, M., Francuz, W., & Francuz, M. (2016). Przewodnik Polska bez barier. 500 tras turystycznych dla osób niepełnosprawnych. PFRON.

GUS. (2023). Starzenie się ludności w świetle wyników narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań 2021. Główny Urząd Statystyczny.

González-Devesa, D., Varela, S., Sanchez-Lastra, M.A., & Ayán, C. (2024). Nordic walking as a non-pharmacological intervention for chronic pain and fatigue: Systematic review. Healthcare (Basel), 12(12), 1167. https://doi.org/10.3390/healthcare12121167

Instrukcja znakowania szlaków turystycznych PTTK. (2022). Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. https://pttk.pl/wp-content/uploads/2024/01/Instrukcja-znakowania-szlakow.pdf

Instrukcja PFND. (n.d.). Instrukcja znakowania szlaków turystycznych nordic walking. Polska Federacja Nordic Walking. https://pfnw.eu/znakowanie-szlakow/

Instrukcja PSNW. (n.d.). Instrukcja znakowania szlaków turystycznych nordic walking. Polskie Stowarzyszenie Nordic Walking. https://polskachodzi.pl/docs/Instrukcja_znakowania_szlakow_nordic_walking_PSNW.pdf

Kocur, P., Wilk, M., & Dylewicz, P. (2011). Nordic walking. Rekreacja, rehabilitacja i zdrowie. AWF Poznań.

Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. (2006). Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/konwencja-onz-o-prawach-osob-niepelnosprawnych

Labeling system on accessibility: Quality criteria version 3.0. (2021). DSFT Berlin.

Maciąg, J., & Kantyka, J. (2020). Związek między jakością produktu rekreacyjnego miasta a aktywnością fizyczną jego mieszkańców: Wyniki badań pilotażowych w Bielsku-Białej. Studia Periegetica, 29(1), 29–50. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1217

Mulak, M. (2017). Choroby okulistyczne starszego wieku — najczęstsze problemy. W: M. Sobieszczańska, & I. Pirogowicz (red.), Współczesna geriatria — nowe perspektywy dla pacjentów (s. 41–53). Wrocławskie Wydawnictwo Naukowe Atla 2.

Nielsen, J. (1993). Usability engineering. Academic Press.

Nielsen Norman Group. (2020). Iterative design. https://www.nngroup.com/articles/iterative-design

Oja, P., Memon, A.R., Titze, S., Jurakic, D., Chen, S.T., Shrestha, N., Em, S., Matolic, T., Vasankari, T., Heinonen, A., Grgic, J., Koski, P., Kokko, S., Kelly, P., Foster, C., Podnar, H., & Pedisic, Z. (2024). Health benefits of different sports: A systematic review and meta-analysis of longitudinal and intervention studies including 2.6 million adult participants. Sports Medicine Open, 10(1), 46. https://doi.org/10.1186/s40798-024-00692-x

Ormerod, M. (2005). Undertaking access audits and appraisals: An inclusive design approach. Journal of Building Appraisal, 1(2), 140–152. https://doi.org/10.1057/palgrave.jba.2940013

Pawlikowska-Piechotka, A. (2016). Przestrzeń sportu, rekreacji i turystyki bez barier. AWF w Warszawie.

PFRON. (2024). Raport końcowy badania potrzeb osób niepełnosprawnych w Polsce. https://www.pfron.org.pl/instytucje/badania-i-analizy-naukowe/raport-koncowy-z-badania-potrzeb-osob-niepelnosprawnych-w-polsce-2024-r/

Pramman, U., & Schaufle, B. (2007). Nordic walking. Program treningowy dla seniorów. Interspar.

Raport NIK. (2018). Informacja o wynikach kontroli. Dostępność przestrzeni publicznej dla osób starszych i niepełnosprawnych. https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/17/094/

Rogers, Y., Sharp, H., & Preece, J. (2011). Interaction design: Beyond human–computer interaction (3rd ed.). Wiley.

Rogers, Y., & Marshall, P. (2017). Research in the wild. Synthesis Lectures on Human-Centered Informatics, 10(3), 1–97. https://doi.org/10.2200/S00764ED1V01Y201703HCI037

Rutkowska, I. (2015). Nordic walking. W: N. Morgulec-Adamowicz, A. Kosmol, & B. Molik (red.), Adaptowana aktywność fizyczna dla fizjoterapeutów (s. 264–275). PZWL.

Rutkowski, D. (2017). Zastosowanie kolorów w sporcie osób słabowidzących na przykładzie narciarstwa zjazdowego i nordic walking. W: M. Paplińska, & M. Walkiewicz-Krutak (red.), Tyflopedagogika wobec współczesnych potrzeb wspomagania rozwoju, rehabilitacji i aktywizacji społecznej (s. 253–272). Wydawnictwo APS.

Sairanen, M. (2025, 5 lipca). Accessible nature trails in the Arctic Circle hiking area. Interreg Europe. https://projects2014-2020.interregeurope.eu/depart/news/news-article/15212/accessible-nature-trails-in-the-arctic-circle-hiking-area

Schwanbeck, K. (2013). Nordic walking. I o to chodzi! Helion.

Simonis, P., & Berthier, S. (2012). How nature produces blue color. W: A. Massaro (red.), Photonic crystals — Introduction, applications and theory. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/32410

Soroka, A., Godlewska, A., & Mazurek-Kusiak, A. (2022). Motives and barriers affecting the participation of Polish people in the physical activity of Nordic walking. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), 16398. https://doi.org/10.3390/ijerph192416398

Ssozi-Mugarura, F., Blake, E., & Rivett, U. (2016). Supporting community needs for rural water management through community-based co-design. W: Proceedings of the Participatory Design Conference (PDC 2016) (s. 91–100). ACM. https://doi.org/10.1145/2940299.2940311

Story, M.F., Mueller, J.L., & Mace, R.L. (1998). The universal design file: Designing for people of all ages and abilities. North Carolina State University, The Center for Universal Design.

Strategia na rzecz osób z niepełnosprawnościami 2021–2030. (2021). Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. https://niepelnosprawni.gov.pl/download/SON-RCL-Monitor-Polski-1639387201.pdf

Styperek, J., & Rogowski, M. (2018). Piesza i rowerowa aktywność rekreacyjna na obszarze metropolii Poznań. Studia Periegetica, 21(1), 67–82. https://doi.org/10.26349/st.per.0021.03

Strugała, M., Jaros, A., Zielińska-Czajko, A., & Talarska, D. (2023). Zależność pomiędzy wielolekowością a wydolnością funkcjonalną i ogólną jakością życia osób po 65 roku życia — badania wstępne. W: M. Dziecha, & B. Rejman (red.), Starzenie się i starość. Wybrane aspekty jakości życia osób w starszym wieku (s. 127–144). Impuls.

Waller, S., Bradley, M., Hosking, I., & Clarkson, P.J. (2015). Making the case for inclusive design. Applied Ergonomics, 46(B), 297–303. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2013.03.012

Wang, Z., Qi, K., & Zhang, P. (2025). Effect of physical activity interventions on physical and mental health of the elderly: A systematic review and meta-analysis. Aging Clinical and Experimental Research, 37, 169. https://doi.org/10.1007/s40520-025-03065-w

Wall-Reinius, S., Peeters, P., & Ankre, R. (2023). Access to nature for persons with disabilities: Perspectives and practices of Swedish tourism providers. Tourism Planning & Development, 20(3), 336–354. https://doi.org/10.1080/21568316.2022.2160489

Wauters, H., Vermeersch, P.-W., & Heylighen, A. (2014). Reality check: Notions of accessibility in today’s architectural design practice. W: Y.K. Lim, K. Niedderer, J. Redström, E. Stolterman, & A. Valtonen (red.), Design’s Big Debates: Proceedings of the DRS International Conference 2014 (s. 1482–1491). https://dl.designresearchsociety.org/drs-conference-papers/drs2014/researchpapers/90/

Wesołowska, S. (2018). Nordic walking jako forma aktywności ruchowej i jej wpływ na organizm. W: R. Gotowski, J. Jurkowa, & R. Muszkieta (red.), Nordic walking — wybrane aspekty (s. 100–111). Ośrodek Rekreacji, Sportu i Edukacji w Poznaniu.

Wilanowski, A. (2014). Nordic walking dla każdego. Bukowy Las.

Wilanowski, A. (2023). Nordic walking razem. NordWalk.

Witkowska, A., & Grabara, M. (2021). Aktywność fizyczna i trening zdrowotny seniorów. AWF Katowice.

Wosko-Conrads, E. (2009). Nordic walking. To proste. SBM.

WHO. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour: At a glance. World Health Organization.

Zallio, M., & Clarkson, P.J. (2022). The inclusion, diversity, equity and accessibility audit: A post-occupancy evaluation method to help design the buildings of tomorrow. Building and Environment, 217, 109058. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2022.109058

Żak, M. (2017). Upadki osób starszych — przyczyny i następstwa. Polska, Europa, świat — wybrane przykłady. Raport na temat przyczyn i następstw upadków osób w wieku senioralnym. https://fundacjaneuca.pl/wp-content/uploads/2023/05/M.ZAK_Raport_upadki-osob-starszych_01.08.2017.pdf